دستيابي به راهي مشترك در مرمت آثار تاريخي

متن اين گفتگو از فصلنامه خبری و آموزشی پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاريخی، سال دوم، شماره نوزدهم، پاييز 1386 گرفته شده است.

 

گفتگو با دكتر باقر آيت‌الله زاده شيرازي در دومين همايش دوسالانه حفاظت و مرمت آثار تاريخي- فرهنگي

همايش حفاظت و مرمت آثار تاريخي_ فرهنگي، امسال براي بار دوم برپا شده است، نظرتان را در زمينه اين گردهمايي و ثمرات آن براي مرمت‌گران كشور بيان فرماييد.

دکتر شیرازی: با توجه به تازگي علم مرمت آثار تاريخي كه روز به روز ابعاد گسترده‌تر و فراگيرتري به خود مي‌گيرد، كشور ما نيازمند دريافت اطلاعات جديد و نتايج پژوهش‌هاي انجام شده در داخل و خارج است. ضرورت دريافت نظريات و اطلاع از تجربيات صرفاً به خاطر كسب اطلاع نيست، بلكه براي دستيابي به روش و راهي است كه بتواند ما را با سرعت و اطمينان بيشتر به هدف برساند.

مساله مرمت صرفاً ‌يك مقوله علمي خالص نيست و بخشي از ان به زمينه‌هاي هنري متصل مي‌شود. معمولاً در شيوه‌هاي مرمت علاوه بر نقشي كه زمينه‌هاي علمي ايفا مي‌كنند، خود شخص مرمت‌گر بسته به نوع اطلاعات و ساختار فكري و شخصيتش، در انجام كار مرمت نقش دارد. ما براي آن كه امانت‌دار صادقي باشيم ضرورت دارد كه شخصيت خود را خيلي در كار مرمت دخالت ندهيم و تا جايي كه ممكن است با استفاده از روش‌هاي علمي و تجاربي كه كسب مي‌كنيم، روش‌هايي يكسان و هماهنگ و يكپارچه اعمال كنيم.  اين قبيل همايش‌ها ضمن اينكه ما را با نظريات ديگران آشنا مي‌كند، امكان اطلاع‌يابي از روش كارها را نيز فراهم مي‌آورد و زمينه‌اي را فراهم مي‌آورد تا بتوانيم به راهي مشترك براي انجام كارهاي مرمت در سراسر كشور دست يابيم. به نظر من اين نوع همايش‌ها مي‌تواند حتي كشورهاي منطقه را هم دربر بگيرد.

با توجه به مسئوليتي كه در سازمان ميراث فرهنگي عهده‌دار هستيد، جايگاه اجرايي مرمت را در كشور چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟

دکتر شیرازی: كار مرمت اشياء، اموال منقول و آنچه كه مرمت اموال غير منقول نام دارد، بيش از 30 سال در كشور ما سابقه ندارد. 30 سال يعني يك نسل و نمي‌شود اين طور ادعا كرد كه طي اين دوره زماني ما توانستيم تمام مشكلاتمان را حل كنيم. به ويژه آن كه مي‌بايست به راه‌هاي ويژه مربوط به كشور خودمان دست مي‌يافتيم كه هنوز اين كار انجام نشده است، اما در مجموع اقداماتي صورت گرفته ‌است، كه طي آن نهادهاي تخصصي ويژه‌اي را تاسيس و با تاسيس دانشكده‌هاي زيادي در سطح كشور نيروهاي متخصص متعددي را تربيت كرديم. به هر حال كار مرمت از يك سو نيازمند يك سري امكانات تخصصي است و از سوي ديگر نيازمند فراهم‌ آوردن بستر فرهنگي لازم است كه بتواند در آن فعال باشد.

واقعيت آن است كه اگر در بعد تخصصي پيشرفت‌هايي داشته‌ايم، متاسفانه در بعد فراهم آوردن بستر فرهنگي لازم چندان موفقيتي كسب نكرده‌ايم.  در اين زمينه بايستي كاري بيش از پيش انجام دهيم و بيشتر روي نسل جوان سرمايه‌گذاري كنيم. 20 ميليون دانش‌آموز شاغل به تحصيل در كشور، نسل هدايت‌گر آينده را تشكيل مي‌دهند و براي ما بسيار با اهميت است. در واقع كارهاي انجام يافته در اين زمينه كارهاي مقدماتي است.

آيا كل وظيفه حفاظت و نگهداري از آثار تاريخي - فرهنگي مي‌تواند از عهده يك سازمان برآيد؟

دکتر شیرازی: نخير، اين ادعا درست مثل اين است كه ما تمام وظيفه حفظ امنيت يك مملكت را تماماً به عهده پليس آن بگذاريم. در حالي كه اين طور نيست و خود مردم آن كشور هم در حفظ اين امنيت سهيم هستند. هرقدر اشراف و اطلاع افراد و جامعه از محيط اطراف بيشتر باشد، اين امنيت بيشتر و بهتر تامين مي‌شود.

ما بعنوان يك دستگاه تخصصي و ناظر و مجري، قطعاً دوست داريم كه به نهادي تبديل شويم كه مردم آن را بشناسند. ما بايد نياز به حفظ ميراث فرهنگي را در مردم ايجاد كنيم و ضرورت آن را به آنان بشناسانيم. دراين صورت است كه خود مردم دراين مهم سهيم خواهند شد. شما اگر مشكل امنيتي داشته باشيد هيچ‌گاه به وزارت بهداشت مراجعه نمي‌كنيد و به سازمان ذيربط آن رجوع مي‌كنيد. سازمان ميراث فرهنگي به عنوان دستگاهي ناظر و خدمت‌گزار و منتظر براي دريافت نظريات و درخواست‌هاي مردم و پاسخگويي به آنها بايد شناخته شود.

آيا سازمان ميراث فرهنگي براي فعال كردن بخش خصوصي در كار مرمت برنامه‌اي دارد؟

دکتر شیرازی: قطعاً بايستي داشته باشيم، ولي در حال حاضر اين كار به مفهوم واقعي و گسترده آن عملي نشده است، چون هنوز فضاي تخصصي كشور ما به مرحله‌اي نرسيده كه بتوانيم در اين وادي به صورت مشاركت‌دهي بخش خصوصي عمل كنيم.

ما تا آن زمان كه احساس نكنيم بخش خصوصي اشراف لازم را در اين مقوله مهم پيدا كرده، صلاح نمي‌دانيم اين كار را انجام دهيم. ولي مطمئن هستيم كه بايد اين كار را صورت دهيم. يعني روزي بايد به اين مرحله برسيم. ما اميدواريم فارغ‌التحصيلان رشته مرمت روزي بتوانند هسته اصلي بخش خصوصي را در زمينه مرمت آثار فراهم كنند.

قطعاً با اين تعداد فارغ‌التحصيل ما اين قصد را نداريم كه تمامي آنها را جذب بخش دولتي كنيم، ولي اين قصد را داريم كه بتوانيم شرايطي را فراهم آوريم تا اين افراد بتوانند همگام با ما مشاركت داشته باشند. ولي حضور بخش خصوصي قطعاً نيازمند مباني اقتصادي مناسب است يعني تا زماني كه بازار اين كار فراهم نشود، بخش خصوصي نمي‌تواند متنعم شود و خدمتي ارائه كند.

واضح است كه بخش خصوصي زماني در امر راه‌سازي و جاده‌سازي سرمايه‌گذاري مي‌كند كه نياز به اين كار از سوي آحاد جامعه، مردم و دولت به خوبي احساس شود. بنابراين در مورد مرمت هم وضع به همين روال است وقتي دولت سرمايه‌گذاري كند و تربيت نيروي انساني انجام شود و وقتي جامعه اين نياز را احساس كند،‌بخش خصوصي مي‌تواند فعال باشد و حركت سازنده خود را داشته باشد. اين نياز متاسفانه هنوز در كشور ما به خوبي حس نشده است و شرايط مناسب براي شكل‌دهي بخش خصوصي در اين زمينه فراهم نشده است. لذا ضرورت رسيدن به اين مرحله، ايجاد بستر عمومي لازم در جامعه است.

با توجه به اينكه فارغ‌التحصيلان رشته مرمت در حال حاضر براي ورود به بازار كار با مشكلاتي مواجهند، آيا تدبيري براي رفع اين مشكلات انديشيده‌ايد؟

دکتر شیرازی: اگر بگويم تدبيري براي اين مساله انديشيده‌ايم، قدري اغراق شده است. حل اين گره تنها به دست ما نيست. حقيقت اين است كه اين مملكت نيازمند اين متخصصان است. كشوري با اين همه ثروت فرهنگي حتي با اين 200 نفر هم كارهايش انجام نمي‌شود. تا آن زمان كه شرايط اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي لازم براي تشكيل بخش خصوصي توسط اين نيروها فراهم نيايد ما براي جذب اين افراد مشكل خواهيم داشت.

تلاش ما بر اين است كه در درجه اول دستگاه‌هاي مختلف دولتي را نسبت به جذب اين فارغ‌التحصيلان ترغيب كنيم. يعني با نشان دادن درجه اهميت مثلاً‌ كتاب‌هاي قديمي كتابخانه ملي و توجيه آنها براي ايجاد يك آزمايشگاه داخلي، اين زمينه را فراهم كنيم.

 


Copyright 2008 Dr. Shirazi Family Foundatiion - ِVersion: 1.0 - Last Update: 2008/8/17