شكل گيري هنر اصفهان در بستر معماري، گفت و گو با دكتر باقر آيت الله زاده شيرازي، دبير علمي همايش معماري و شهرسازي مكتب اصفهان

درباره همايش معماري و شهرسازي مكتب اصفهان توضيح بفرماييد.
همايش معماري و شهرسازي بخشي از بخش هاي هشت گانه گردهمايي مكتب اصفهان است. اين همايش با تركيبي از گروه هاي مختلف، مفهوم خيلي روشني دارد. در واقع با برپايي اين گردهمايي، تمام ابعاد فرهنگي و هنري را مي توان در يك همايش مورد بررسي قرار داد. برپايي اين همايش كار بسيار سخت و پيچيده اي است و كمتر اين نوع همايش ها با اين گستردگي در ايران تجربه شده است و تجربه بسيار خوبي براي آينده خواهد شد. فكر مي كنم بايد اين نوع همايش ها را براي ساير مكتب هاي فرهنگي ايران استمرار بخشيد؛ نه تنها در اصفهان، بلكه در شهرهاي ديگر و نه تنها در دوره صفويه، بلكه در دوره هاي مختلف ديگر به طور مثال، در مورد نيشابور قرن سوم، يا درباره ري قرن ششم.

همايش معماري و شهرسازي مكتب اصفهان شامل چه محورهايي مي شود؟
بسترهاي فلسفي، عرفاني و فرهنگ هاي آرماني، شكل گيري اصفهان سده هاي يازدهم و دوازدهم، چگونگي فراهم آوري بسترهاي توليد معماري و شهرسازي در دوران صفويه، صنعت به مفهوم هنر، دوره تجديد صنعتي اصفهان در سده هاي يازدهم و دوازدهم و محورهاي ديگر كه در بروشور فراخوان همايش مكتب اصفهان در 17 مورد مطرح شده است. اما به طور كلي همايش معماري و شهرسازي از دو بخش عمده تشكيل مي شود: يكي بسترهايي كه موجب فراهم آوردن چنين معماري و شهرسازي اي شده است و ديگري شناخت خلاقان و افرادي كه به وجود آورنده ابعاد برجسته معماري و شهرسازي در آن دوره بوده اند.

تاكنون چه اندازه به معماري و شهرسازي مكتب اصفهان پرداخته شده؟
در ايران كراراً به اين مسئله پرداخته شده، چون اصفهان و مكتب اصفهان نقطه عطف و نقطه بسيار مهمي در تاريخ فرهنگي و هنري كشور ما تا به امروز است و اثرات آن احساس مي شود. به خصوص اينكه مكتب اصفهان تنها يك مكتب هنري بي رنگ و بو نيست، بلكه مبناي ايدئولوژيك بسيار قوي و ملهم از مباني اسلامي و فرهنگ ملي دارد كه توانسته بستر محكمي را بسازد و به قول يكي از صاحب نظران، سناريويي را فراهم كند كه بسيار هماهنگ و درخور شأن ايران و سابقه تاريخي و طي مسيرش در آن زمان و پس از آن باشد. امروزه ما متأثر از مباني آن زمان هستيم؛ بنياني كه از نظر فلسفي، هنري، ادبي و... ايجاد شده است؛ اما نه به آن معني كه آن را تكرار كرده ايم، بلكه آن را متحول كرده و به امروز رسانده ايم. دوره صفويه در زمينه فلسفه و معماري بسيار تأثيرگذار بوده و حدود سه قرن زمان شكل گيري، پخته شدن و اوج گرفتنش بوده است. تأثير مكتب هنري اصفهان را در دوران زنديه و قاجاريه و حتي دوره معاصر بسيار مي توان ديد.

با برگزاري همايش معماري و شهرسازي مكتب اصفهان، امكان دست يابي به نظريات جديد وجود دارد يا صرفاً يك بازخواني تاريخي انجام مي گيرد؟
قاعدتاً برگزاري همايش و دعوت از فرهيختگان، دانشمندان و محققان خالي از اثر نخواهد بود، براي اينكه محققان گرد هم مي آيند و مطالب و نظرياتي را بيان مي كنند كه برخاسته از يك نياز است. اگر نيازي وجود نداشت، صرفاً يك بازخواني خواهد شد و هيچ حاصلي در بر نخواهد داشت. نياز ما اين است كه به طور دقيق تر و واضح تر، توليدات و تأثيراتي را كه آن مكتب در زمان خود و همچنين بعد از خود بر جا گذاشته است ببينيم و پي ببريم كه امروزه چه بهره اي مي توانيم از آن ها ببريم. ارائه مطالب بسيار، مرور تاريخ و تحليل و تجزيه اش صرفاً براي بازخواني تاريخي نيست؛ براي اين است كه امروزمان را بشناسيم و پي ببريم كه امروز چه تأثيراتي از گذشته گرفته ايم و اگر تأثيرات مثبت است، آن ها را گسترش دهيم، متحول كنيم و مطابق علم روز خودمان درآوريم و از آن ها استفاده كنيم و تحويل آيندگان بدهيم. انتظار اين است كه بحث تازه اي مطرح شود و از حاصل آن براي آيندگان مسيري را بگشاييم. اما اگر بازخواني صرف هم شكل بگيرد، اشكالي ندارد، چون خودش يك نوع كار تحقيقاتي است. اگر نخوانيم و ندانيم كه قبلاً چه بوده، اين به خودي خود نمي تواند امكاني را فراهم آورد كه قدم بعدي را برداريم. اگر وجوه تحقيقاتي گذشتگان را در نيابيم، نمي توانيم گام بعدي را به جلو برداريم. درباره مكتب اصفهان، هفت-هشت همايش بين المللي در مكان هاي مختلف اعم از دانشگاه هاروارد، ادينبورگ، لندن، پاريس، كمبريج، اصفهان و تهران برگزار شده است. يكي از درخواست هاي ما از فرهنگستان هنر اين است كه حاصل سخنراني هايي كه در همايش هاي پيشين بوده، چاپ شود، و در دسترس علاقه مندان قرار بگيرد تا بتوانيم همايش هاي مختلف را با يكديگر مقايسه كنيم.

چه ارتباطي بين معماري و هنر و پايتختي اصفهان مي بينيد؟
جدا از هم نيستند، تمامشان در يك بستر فرهنگي وجود دارند كه در واقع محصول ابعاد مختلف يك زندگي اند. فردي كه در آن جا زندگي مي كرده، لباسي كه مي پوشيده، شعري كه مي خوانده، كلامي كه ابراز مي كرده، ادبياتي كه به كار برده مي شده، عقايد و آرايي كه ارائه مي شده، تماماً در فضاي معماري و شهرسازي ارائه مي شده و خارج يا فارغ از آن نمي توانسته باشد. ظرف معماري و شهرسازي، لباس ويژه خود، بيان ويژه خود، كلمات، هنر و حركات خودش را مي طلبد كه با هم يك مجموعه را تشكيل مي دهند و اصلاً نمي توان آن ها را تفكيك كرد، اما براي اينكه بتوان هر عنواني را بهتر مطالعه كرد، آن را تفكيك مي كنند. اين تجزيه صرفاً به دليل نحوه مطالعات متداول امروز است. به همين دليل، اين همايش مي تواند گردهمايي سازنده اي باشد كه تمام ابعاد متفاوت فرهنگي را در يك مجموعه مشاهده كنيم و اگر چنين اتفاقي صورت بگيرد، كار بزرگي است.

به عنوان دبير علمي همايش معماري و شهرسازي، چه پيش همايش هايي را براي مكتب اصفهان در نظر گرفته ايد؟
پيش همايشي را در نظر نگرفته ايم. تبليغات ما براي اين گردهمايي، فراخوانيِ وسيعي نبوده، ولي مي توانست بسيار وسيع باشد. به نظر مي آيد كه تجربه، تجربه بسيار خوبي است و با يك بار نيز قضيه تمام نمي شود. نمي توانيم تمام ابعاد را در همايش مكتب اصفهان بسيار دقيق مورد بررسي قرار دهيم. در واقع اين گردهمايي گامي براي گام هاي بزرگ تر بعدي است. اينكه دبيران علمي در كنار هم، نظريات يكديگر را درباره علوم مختلف مي شنوند، نزديك شدن ميان دانشي، ميان حرفه اي يا فراحرفه اي است. در واقع مكتب اصفهان نياز به فرا رشته اي بودن دارد. ما هم در تلاشيم تا با شخصيت هايي از كشورهاي ديگر در اين همايش ارتباط برقرار بكنيم.

تاكنون چه ميزان مقاله مورد توجه به دست شما رسيده است؟
به خاطر تبليغات محدود، استقبال عظيمي كه در تصور بوده، هنوز انجام نگرفته است. اما تاكنون حدود 16 مقاله از خارج و عمدتاً ايران به دست ما رسيده است. هشت مقاله سفارش شده به طور اخص از ايران داريم و همين طور تعدادي از كشورهاي ديگر. جمعاً در همايش مكتب اصفهان 25 مقاله ارائه خواهيم كرد.

از چه كشورهايي دعوت به عمل آورده ايد؟
ظرفيت دعوت ما در همايش معماري پنج سخنران از كشورهاي ديگر است. ما از پنج نفر دعوت كرده ايم: خانم ليزا گلبه از كانادا، استاد بابايي مقيم آمريكا، شهريار اطلس مقيم فرانسه، استاد نجيمي مقيم افغانستان و گابرييلي مقيم ايتاليا.

آيا كتاب قابل توجهي به مناسبت برگزاري همايش معماري و شهرسازي مكتب اصفهان منتشر مي شود؟
حدود 12 كتاب پيش بيني كرده ايم كه بعضي از آن ها ترجمه و تعدادي تأليف و ترجمه هستند. مجموعه مقالات همايشي هم كه در دانشگاه هاروارد برگزار شد در دو جلد در حال ترجمه و چاپ است.

اعضاي هيئت علمي گروه معماري و شهرسازي مكتب اصفهان را نام ببريد؟
مهندس محمد بهشتي، مهندس كامبيز حاج قاسمي، دكتر محسن حبيبي، دكتر ناصر نوروز زاده چگيني، دكتر عبدالله قوچاني، دكتر قيومي، مهندس حبيب اللهيان، مهندس كامبيز نوايي و بنده.

مرجع: گردهم آيي مکتب اصفهان، http://isfahan.honar.ac.ir/talk/t9.htm


Copyright 2008 Dr. Shirazi Family Foundatiion - ِVersion: 1.0 - Last Update: 2008/8/17